مرحوم محمد حسن وطنخواه نخستین معلم کلاس اول و شاعر طنزسرای جهرمی
به گزارش اخبار جهرم، مرحوم محمدحسن وطنخواه متولد ۱۲۷۶ خورشیدی برابر با ۱۳۱۱ قمری، فرزند خوشنویس شهیر جهرم؛ حاج میرزا احمد خوشنویس، برادر محمدحسین وطنخواه، اهل محلهی پهلوان و از نخستین آموزگاران زحمتکش و شاعران خوشذوق جهرم بود.
محمدحسن وطنخواه از کودکی با پدرش، میرزا احمد خوشنویس، به بندر بمبئی در هند رفت. احتمال میرود که این دو نیز مانند سایر اهالی فرهنگ و خوشنویسان جهرمی؛ مثل: حاجی ابوطالب جهرمی و فرزندانش(حاج ملا حسینعلی و علی اکبر شاهنده)، محمد اسماعیلزاده جهرمی یا میرزا علی ابلاغ جهرمی برای تجارت چای و تنباکو یا برای خوشنویسی کتب چاپ سنگی به دلیل وجود چاپخانههای متعدد به بمبئی رفته بودند.
به هر جهت مرحوم وطنخواه پس از مدتی به جهرم بازگشت و به عنوان نخستین آموزگار کلاس اول دبستان جهرم در سال ۱۳۰۴ خورشیدی وارد خدمت آموزگاری شد.
دو سال بعد، در سال ۱۳۰۶ مرحوم میرزا علیمحمد کاویان و مرحوم سید مصطفی جوکار، دبستان چهار کلاسهای به نام مدرسهی پهلوی در منزل شادروان محمدحسن وطنخواه در محلهی علی پهلوان تأسیس کردند که متأسفانه به دلیل انتشار شبنامههایی علیه این مدرسه، یک سال و اندی بیشتر دوام نیاورد.
این شبنامههای انتقادی که توسط برخی متنفذان محلی پخش میشد مدعی بودند این مدرسه محل تبلیغ فرقههای ضاله است؛ از این رو، این مدرسه تعطیل شد و دانشآموزان آن به مدرسهی ملی اسلامیه منتقل شدند. زندهیاد وطنخواه در مدارس خفر و دبستان شرف(۱۳۲۹-۱۳۳۰) هم خدمت کرد و در سال ۱۳۳۶ از ادارهی فرهنگ جهرم بازنشسته شد.
از دیگر علل شهرت مرحوم وطنخواه، سرودن اشعار طنز اجتماعی و فکاهی بود که هرچند مدون نشده، ولی در حافظهی بسیاری از مردم جهرم نقش بسته و از خوشذوقی، دلبستگی وی به جهرم و آگاهی وی از امور اجتماعی و ادارهی نامطلوب شهر خبر میدهد. متأسفانه چون بسیاری از این اشعار از حافظه شفاهی مردم نقل میشود، وزن و قافیه و ترتیب آن به هم خورده، ولی از همین اشعار دست و شکسته هم میتوان متوجه ذوق سلیم وی شد. مثلاً وقتی بلوار حافظ را کشیدند راست و مستقیم نبود و شادروان وطنخواه در انتقاد از آن چنین سرود:
آبیاری با دو بلوار قشنگ
ماشین جیپ میرود تا راه خَنگ!
آن دو بلوار هست چون لنگهی جوراب
کج میشه راست خونهی این شهردار!
شهرت همین شهر بعدها باعث اصلاح این خیابان شد.
یا در زمستان سال ۱۳۳۹ که ملخ زیادی به جهرم هجوم آورد و تمام درختان باغها را آفت زد، مرحوم وطنخواه این شعر را سرود:
ای ملخ! ای آفت برگِ درخت
در زمستان آمدی، باشی تو سخت!
کم بخور تو باغهای زارعین
کم ضرر زن دسترنج مالکین
زود گم شو تو برو شهر فسا
مردمان بیرون کنندت با عصا
یا که گم شو تو برو تهرانِ نو
تو بخور آنجا همیشه آش جو
از آنجا که آن مرحوم علاقه زیادی به کوه رفتن و شکار داشت،اشعار مختلفی هم دربارهی طبیعت جهرم چون طبیعت ورا دارد. همچنین دربارهی برخی وقایع جنگ جهانی دوم:
سوئد و نروژ و دانمارک همه چون بندرگاه
توپ و طیاره و کشتی همه چون لنگرگاه
به هر روی مرحوم محمدحسن وطنخواه هم در زمینهی تعلیم تربیت کودکان، تأسیس مدرسه و سرودن اشعار طنز انتقادی و اجتماعی خدمت زیادی به جهرم کرد. روحش شاد و نامش ماندگار.
