در رثای سیمای شهری جهرم؛ وقتی المانهای انحصاری عضو شورای شهر به وصلهی ناجور تبدیل میشود
شهر، مجموعهای از خیابانها و ابنیه نیست، بلکه بستری برای هویتبخشی و تبلور فرهنگی است. میادین شهری به عنوان نقاط کانونی و گرههای ارتباطی، نقشی تعیینکنندهدر ادراک بصری شهروندان و انتقال حس آرامش و زیبایی دارند. با این حال، آنچه امروز در سیمای شهری جهرم شاهد آن هستیم، بیش از آنکه تجلی هنر و هویت باشد، بازنمایی آشفتگی بصری و تزئیناتِ بیتناسب است. در چند روز اخیر پیامها و تماسهای مختلفی از سوی شهروندان به دفتر اخبار جهرم در انتقاد از این المانها- که برای دیدن آنها باید سر را تا انتها بالا کرد!- صورت گرفته است.
نصب مجسمهها و المانهای اخیر که با مقیاس میدانها و هندسه فضای شهری جهرم هیچ تناسبی ندارند، نشاندهندهی نبود طرح جامع سیما و منظر، فقدان اطلاع از هویت فرهنگی جهرم است. المانی که باید به عنوان نقطهی عطف بصری عمل کند، به دلیل عدم رعایت اصول مقیاس و نسبت، به عنصر مزاحمی تبدیل شده که نهتنها زیبایی نمیآفریند، بلکه فضای عمومی را کوچکتر و خفقانآورتر کرده و حتی از هویت تاریخی مکانهای پیرامون نیز کاسته است.
تلاش برای تزریق نمادهای ملی یا مذهبی بدون مطالعه در بافت و زمینه، نتیجهای جز «وصله ناجور» در پی ندارد. هویت فرهنگی یک شهر، با چسباندنِ ناشیانه نمادها به حجمهای بیقواره شکل نمیگیرد. این تقلیلِ مفاهیم عمیق ملی و مذهبی به المانهای سطحی و نازل، توهینی آشکار به ساحت هنر و فرهنگِ غنی مردم جهرم است و ضربالمثل مشهور جهرمی را دربارهی بیسلیقگی متولیان یادآور است!
‼️نکتهای که سایه سنگین شک و تردید را بر این فعالیتهای عمرانی-فرهنگی افکنده، «انحصار» در طراحی و ساخت این المانهاست. تمرکز تمامی سفارشها در دست یک مجسمهساز خاص، فراتر از بحث کیفیت هنری، پرسشهای جدی درباره سلامتِ فرآیند قراردادها و شائبهی رانت فرهنگی ایجاد کرده است. وقتی فرآیند انتخاب، از مسیر شفافِ فراخوان و داوری تخصصی خارج شده و به قراردادهای مستقیمِ پشتِ درهای بسته محدود میشود، خروجیِ کار چیزی جز آثارِ سفارشیِ بیروح با چند برابر قیمت! نخواهد بود.
اینکه چرا مدیریت شهری جهرم (شهرداری و شورای شهر) خود را از مشاوره و همفکری با جامعه هنری، معماران و فرهنگدوستانِ جهرمی بینیاز میبیند، جای پرسش است. «جزیرهای عمل کردن» شهرداری در این جریان، نشاندهندهی رویکرد تکبعدی است که هنر را ابزاری برای پر کردنِ فضای میادین میبیند، نه جریانی برای ارتقای کیفی زیستِ شهری.
گویا این اصل مهم در جهرم فراموش شده که میدانهای شهر، تابلویِ هویت مردم جهرم هستند، نه نمایشگاه آثارِ شخصیِ سفارشی! شایسته است شورای شهر به عنوان نهاد ناظر، با پایان دادن به انحصار و ورودِ جدی به مقوله نقد و ارزیابی هنری، اجازه ندهد هزینههای عمومی شهر، صرفِ تخریبِ سیمای بصری و سلیقهسوزی شود. جامعه هنری، معماری و فرهنگی و خبری جهرم، ناظرانی بیدار است و حق دارد بپرسد: آیا جهرم هنرمندِ متخصص ندارد یا گوش شنوایی برای شنیدنِ صدایِ تخصص وجود ندارد؟
از این رو پیشنهاد میشود:
۱- شورا و شهرداری جهرم، فهرست قراردادهای مربوط به المانهای شهری در ۳ سال اخیر به تفکیک طراح، سازنده و مبلغ قرارداد منتشر کنند.
۲. با تشکیل یک کارگروه متشکل از اساتید هنر و معماری بومی، «کمیته سیما و منظر شهری» را از حالت تشریفاتی خارج و مصوبات آن را برای مدیریت شهری لازمالاجرا سازد.
